0 سبک زندگیرشد و توسعه فردیروانشناسیعادات موفقیت

سوگیری پس نگری چیست و چه تأثیری بر قضاوت و تصمیم‌گیری ما دارد؟

زمان مطالعه: 5 دقیقه


حتما این ضرب‌المثل را شنیده‌اید که «معما چو حل گشت آسان شود». آیا تا به حال به این فکر کرده‌اید که چرا بعد از حل مسئله ریاضی حل آن آسان گویا، در حالی که پیش از حل‌شدن دشوار به نظر می‌رسید؟! وقتی مسئله‌ای حل می‌شود، انگار آسان و قابل‌پیش‌بینی گویا. چرا این‌گونه است؟ در روان‌شناسی به این پدیده سوگیری پس نگری نقل می‌باشد. در این مطلب، درمورد این مفهوم و تأثیرش بر نگرش و رفتارمان صحبت می‌کنیم.

سوگیری پس نگر چیست؟

سوگیری پس نگری این‌چنین تعریف می‌شود:‌ تمایل ذهن افراد به اینکه مسئله‌‌ای را پیش‌بینی‌پذیرتر از آنچه واقعا هست در نظر بگیرند. گرچه ممکن است پیش از یک رویداد بتوانید درمورد نتیجه احتمالی‌ آن حدس‌هایی بزنید، هیچ راهی برای آنکه بدانیم کدام پیش‌بینی درست است وجود ندارد.

[table id=2 /]

بعد از تحقق یک نتیجه، افراد تمایل دارند بگویند آنها می‌دانسته‌اند که چنین یا چنان می‌گردد. در حقیقت، جمله معروف «دیدی گفتم» نشانه‌ای از تمایل فرد برای پیش‌بینی‌پذیرکردن رویدادی است که چه‌بسا امکان پیش‌بینی‌کردن آن وجود نداشته می‌باشد. این پدیده در اکثر موارد دیده می‌شود، از ورزش گرفته تا سیاست و روابط خانوادگی. افراد اغلب بعد از پایان یک رویداد، به پیش‌بینی‌های خود وزن و اعتبار بیشتری می‌دهند.

مثال‌هایی از سوگیری پس نگری

دکتر ساینا

مثال‌هایی از سوگیری پس نگری

  • بعد از شرکت در مسابقه ورزشی، شما ممکن است ادعا کنید که از قبل نتیجه را پیش‌بینی کرده‌ بودید و می‌دانسته‌اید کدام تیم در نهایت پیروز می‌گردد!
  • دوروتی دیتریخ و متیو اولسون در سال ۱۹۹۳ از دانش آموزان‌ مدرسه‌ای خواستند نتایج رأی‌گیری مجلس سنا درمورد نامزدی کلارنس توماس برای تصدی قاضی دادگاه عالی را پیش‌بینی کنند. پیش از رأی‌گیری سنا، ۵۸ درصد دانش‌آموزان پیش‌بینی کردند که او رأی لازم را می‌‌آورد. بعد از رأی‌گیری سنا و انتخاب او، این دو محقق دوباره از دانش‌آموزان نظرسنجی کردند و این بار ۷۸ درصد آنها گفتند که می‌دانسته‌اند او به این سمت منصوب می‌شود!
  • مثال معروف دیگری مطالعه درسی و تحلیل نتایج امتحانات می‌باشد. تعدادی دانش‌آموزان هنگام مطالعه مطالب درسی ممکن است به این برداشت برسند که اغلب مطالب را می‌دانند. بنابراین، تلاش و دقت کمتری به خرج می‌دهند. از سویی، وقتی با پاسخ‌های صحیح امتحان روبرو می‌شوند، ممکن است ادعا کنند که پاسخ‌ها را بلد بوده‌اند اما به‌دلایلی نتوانسته‌اند آن را در برگه وارد کنند! چنین برداشت‌هایی ممکن است پیامد‌های منفی برای تحصیلات آنها در پی داشته باشد، چراکه با این سوگیری پس نگری آنها شیوه مطالعاتی‌شان را اصلاح نخواهند کرد و پسرفت می‌کنند.

چرا ذهن ما دچار سوگیری پس نگری می‌شود؟

سوگیری پس نگری زمانی پیش می‌آید که اطلاعاتی درمورد چگونگی و نتایج یک رویداد در اختیار ما قرار می‌گیرند و ذهن ما را به‌سمت «دیدی گفتم» سوق می‌دهند. ما به شیوه گزینشی اطلاعات جدید را با آنچه در گذشته پیش‌بینی کرده بودیم تطبیق می‌دهیم تا به این نتیجه برسیم که از قبل می‌دانسته‌ایم چنین یا چنان می‌گردد.

دانشمندان برای توصیف دلایل این سوگیری ۳ متغیر را نام می‌برند. آنها بر این باورند این ۳ متغیر در کنار هم باعث می‌شوند ما چیزها را پیش‌بینی‌پذیرتر از آنچه می‌باشند در نظر بگیریم. این ۳ متغیر عبارت‌اند از:

۱. متغیرهای شناختی

افراد تمایل دارند آنچه را پیش‌بینی کرده بودند تحریف یا حتی عوض کنند. ذهن افراد تمایل دارد تا اطلاعاتی را که با نتایج سازگار است به یاد بیاورد. افراد، بعد از دیدن نتایج، با اغراق در میزان اطلاعاتشان از یک رویداد، مدعی می‌شوند که آنها را از قبل پیش‌بینی کرده بودند.

۲. متغیرهای فراشناختی

وقتی ما با نتایج و چگونگی وقوع یک پدیده روبرو می‌شویم، آن رویداد در نظر ما قابل‌پیش‌بینی جلوه می‌کند.

۳. متغیرهای انگیزشی

اعتقاد به اینکه پدید‌ه‌های اطراف ما اجتناب‌ناپذیر و حتمی‌اند و طبق نقشه رخ می‌دهند برای خیلی‌ها مایه آرامش می‌باشد. افراد و جوامع تمایل دارند در جهانی قابل‌پیش‌بینی و منظم زندگی کنند و درک این نکته که جهان مجموعه‌‌ای از رویدادهای تصادفی است برای بسیاری ناخوشایند می‌باشد. حتی اینشتین نیز تمایلی به پذیرش این مسئله نداشت و در جمله معروفش «خدا تاس نمی‌اندازد» مخالفت خود را با مکانیک کوانتومی (که اساسش بر مبنای ممکن استت است) اعلام کرده بود.

وقتی هر سه این متغیرها در کنار هم جمع شوند، به‌احتمال زیاد با سوگیری پس نگر روبرو خواهیم شد. این سه متغیر را می‌توان در مثال زیر تحلیل کرد:

وقتی فیلم سینمایی به پایان می‌رسد و شخصیت قاتل داستان برملا می‌شود، ما به حافظه خود رجوع می‌کنیم و به شیوه ناخودآگاه به‌دنبال اطلاعاتی می‌گردیم که با پایان‌بندی فیلم همانندت کند. با درنظرگرفتن سایر شخصیت‌ها و موقعیت‌های فیلم، ممکن است به این نتیجه برسیم که از اول معلوم بود چه‌کسی قاتل است؛ در حالی که شاید واقعا برای ما در اواسط فیلم هم این مسئله مشهود نبود.

پیامدهای سوگیری پس نگر

این شیوه از طرز فکر ممکن است پیامد‌های نامطلوبی در زندگی ما داشته باشد؛ برای مثال، چنین نگرشی ممکن است به اعتماد به نفس کاذب منجر شود. بنابراین این امر نیز دچار این توهم شویم که ما قدرت بالایی در پیش‌بینی رویدادها داریم و ازاین رو، ریسک‌های خطرناک بیشتری خواهیم کرد.

این ریسک‌ها شاید جنبه‌های مختلف زندگی ما را مختل کنند؛ مثلا کسی که به‌واسطه اعتماد‌به‌نفس کاذب همه سرمایه‌‌اش را روی یک سهم خاص در بازار سهام سرمایه‌گذاری می‌کند یا فردی که به‌واسطه قدرت کاذبِ پیش‌بینی‌اش بخش بزرگی از وقت و احساس خود را صرف یک رابطه می‌کند.

تعدادی مشاغل کمتر از دیگران در معرض این سوگیری‌اند. در شغلی مانند حسابداری که فرد مدام با بازخورد و اطلاعات ثبت‌شده روبه‌روست، کمتر جایی برای سوگیری پس نگری باقی می‌ماند. با این وجود، در اغلب مشاغل و موقعیت‌ها، به‌دلیل ماهیت پیچیده‌تر و وجود عوامل آشکار و پنهان متعدد، امکان بروز این سوگیری در افراد بیشتر می‌شود.

آیا می‌توانیم از تله سوگیری پس نگر رها شویم؟

محققانِ این پدیده راهکارهایی را برای گیرنیفتادن در این سوگیری مطرح کرده‌اند. یکی از روش‌ها بررسی همه نتایجی است که ممکن بوده رخ دهند، اما رخ نداده‌اند. با بررسی همه گزینه‌ها در ذهن خود، می‌توانیم به درک بهتری از ماهیت و میزان پیش‌بینی‌پذیریِ یک پدیده برسیم.

یکی از راه‌های ساده اما مؤثر برای پیش‌گیری از این سوگیری شناختی، داشتن دفترچه خاطرات و نوشتن یادداشت‌های روزانه می‌باشد. با ثبت وقایع و روال وقوع رویدادها در آن، شما به یاد می‌آورید که چه پروسهی طی شده تا یک رویداد رخ داده می‌باشد. با نگاه به گذشته، نه از دریچه حافظه ایضاً از دریچه قلم، می‌توانیم به درک بهتری از اینکه واقعا چه رخ داده است (نه آنچه گمان می‌کنیم رخ داده) برسیم. بنابراین، کمتر دچار سوگیری پس نگری می‌شویم.


راهکارهای مقابله با اضطراب اجتماعی و کمرویی را در این مجموعه صوتی یاد بگیرید؛


تا بتوانید شبکه ارتباطات اجتماعی خود را تقویت کنید.




هشدار! این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن لازم است با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید. اطلاعات بیشتر

نوشته های مشا‌به

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نمی‌گردد.

دکمه بازگشت به بالا