چهره هافرهنگ و هنر

مصطفی زمانی|گفتگوی جواندنی با مصطفی زمانی

وقتی ازش می پرسیم کتاب می خواند یا نه، می گوید:«من به لحاظ دانش، آدم کم سوای هستم! ممکن است از فلان نویسنده یا فلان موسیقی دان کتابی خوانده یا موسیقی گوش کرده باشم، اما اسم هایشان یادم نمی ماند. شاید چون زیاد اهل دسته بندی کردن نیستم.» او برخلاف بازیگران و همکاران هم سن و سالش صادق است، از خودش تعریف نمی کند و حتی انتخاب های نادرستش را در بازیگری، گردن کسی نمی اندازد. انگار این ها گریز او از شهرت است!

مصطفی زمانی در سریال شهرزاد

عکس مصطفی زمانی در سریال شهرزاد

نخستین حضور شما به عنوان بازیگر، در سریال «یوسف پیامبر» شکل گرفت که سر و صدای زیادی به پا کرد و شما را در مرکز توجه قرار داد. اما بعد از آن، مسیر دیگری را طی کردید و حتی پیشنهاد بازی در چند سریال را هم رد کردید، مثل سریال «قلب یخی». چه شد که بازی در سریال «شهرزاد» را پذیرفتید؟

سریال «قلب یخی»، اولین تجربه شبکه نمایش خانگی در عرصه سریال سازی بود و من کمی تردید داشتم که در آن بازی کنم. همه چیز این سریال خوب بود و کارگردان و فیلمنامه خوبی داشت، حتی نقشم را هم دوست داشتم، اما می ترسیدم که در آن بازی کنم.

شاید دلیل ترسم، نقشی بود که در نخستی بازیگری آن را تجربه کرده بودم و چنانچه بلافاصله، در کار دیگری حضور پیدا می کردم، نمی توانستم برای مخاطب جذاب و پذیرفتنی باشم. البته من پذیرفته بودم که یک بازیگر آماتور هستم، چون نقش یوسف اقبالی بود که همانند زمان و مکان نصیبم شد. اما در آن دوره، بیشتر ترجیح می دادم که در سینما بازی کنم و در آن جا نقش های مختلف را آزمون و خطا کنم.

سینما این امکان را می داد تا نقش ها را ژانرهای مختلفی را تجربه کنم و بازی ام، جزئی تر و دقیق تر و قابل نقدتر قضاوت شود. نمی توانستم هیجان زده عمل کنم و با تعریف یک منتقد از بازی ام، زود خودم را ببازم و مسیر انتخاب هایم را به آن سمت پیش ببرم. تلاش کردم بیشتر روی اجرایم کار کنم تا درکم از نقش. نقش ها را خوب می فهمیدم، اما به دلیل بی تجربگی ام در سینما و تئاتر، در اجرایم مشکل داشتم و باید آن را قوی تر می کردم.

بازی در نقش فرهاد، روزنامه نگار عاشق پیشه و مغلوب شده در اهداف، شخصیتی که حتی مخاطب هم به دلیل شکستی که از او عشقش می خورد، دلش برایش می سوزد و با او هم ذات پنداری می کند، چه سختی هایی داشت؟

چون در گذشته با حسن فتحی در فیلم «کیفر» همکاری کرده بودم و او را می شناختم، ازاین رو بازی در این سریال برایم دشوار و سخت نبود. من بیشتر به فیلمنامه و نقشم وفادار بودم و به کمک های کارگردان اعتنا می کردم. چون حسن فتحی خودش اهل ادبیات و شعر است و آدم هایی از جنس فرهاد و دغدغه هایشان را خیلی خوب می شناسد. تاکیدات بسیار هوشمندانه ای درمورد نقش فرهاد داشت و پیوسته در زمان بازی می گفت:«نجابت نقش را حفظ کن.» این پسر آدم سمج و پی گیری است، ولی هیچ وقت اخلاق را زیر پا نمی گذارد.

مصطفی زمانی در نقش یوزارسیف

مصطفی زمانی در سریال یوسف پیامبر

فکر می کنم یکی از مسائل مهمی که به نقش فرهاد کمک کرده، ویژگی اساسی شخصیت او، یعنی همان عشقش می‌باشد. به نظرم همه ما یک جورایی عشق و جوهره اساسی آن را می شناسیم و برایمان ناآشنا نیست. فرهاد ادبیات تو عشق را خوب می شناسد، ولی سیاست را نه. خودش را درگیر یک سری از مسائلی می کند که ارتباطی به شخصیت او ندارد.

چقدر آدم هایی از جنس فرهاد را می شناختید؟

خیلی زیاد. دوستان زیادی دارم که شبیه فرهاد می‌باشند، ولی اکثرا دچار نوعی گوشه گیری و فقطیی شدند، توان پذیرش شکست را نداشتند و زجر را به غم تبدیل کردند. حتی یک سری از آن ها، به سمت سیاست کشیده شدند و متاسفانه یا خوشبختانه از بازی بیرون رفتند. اما فرهاد، چنین برخوردی نمی کند. اتفاق های دیگری برای این شخصیت می افتد که در قسمت های بعد، در جریان آن ها قرار خواهید گرفت.

چنانچه در زندگی واقعی جای فرهاد بودید، در روبروه با چنین اتفاقی و از دست دادن عشقتان چه کار می کردید؟ تلاش، فرار یا گوش کردن به حرف بزرگ ترها برای حفظ جان.

چنانچه جای فرهاد بودم، برای رسیدن به انتخابم تلاش و اصرار خردورزانه ای می کردم. شاید منتظر آینده نمی شدم و صبر نمی کردم. تلاش می کردم قدر این اتفاق را بدانم و منتی های کاذبم را از بین ببرم. البته عمل کردم به این چیزها، خیلی سخت است و نمی دانم چنانچه یک زمانی در موقعیت فرهاد قرار بگیرم، می توانم از پس آن بربیایم یا نه، اما تمام تلاش ام را می کنم تا بدهکار لحظه ام نشوم. چون عشق به شکل لحظه ای در انسان به وجود می آید و با گذشت زمان، شوری در وجود معشوق ایجاد می شود که تصمیم می گیرد با یک نفر دیگر، یک مسیری را برود. 
تا زمانی که آن شور هست، باید تا انتهای مسیر عشق رفت و چنانچه آن شور نیست، نباید رفت.شور با هیجان فرق دارد. هیجان مثل مواد مخدر و مصنوعی می ماند، ولی شور یا عشق، جوششی است که تو دلت می خواهد با یکی بروی و ببازی! عشق باختن است، برد ندارد! و این باختش آسان است که آن را شیرین می کند. ازاین رو با هم بودن و رسیدن یا نرسیدن، خیلی اهمیت ندارد.

به نظرتان فرهاد و شهرزاد برای آن دوران از تاریخ، بیش از اندازه روشن فکر نشان داده نشده اند؟

نه، چون چنانچه تاریخ آن دوران را به لحاظ ادبی مطالعه کرده باشید، می فهمید که یکی از باشکوه ترین و جذاب ترین دوران تاریخ ایران، دهه 30 بوده. آدم های فرهیخته زیادی در آن دوران زیست می کردند و سطح شعور و سواد نویسندگان و شعرای آن برهه از تاریخ، بالا بوده. مثلا در دهه 50، چنانچه کسی سیکل هم داشت، می توانست ناظم یا معلم مدرسه بشود، اما دهه 30، این خبرها نبوده!

همان طور که در سریال هم می بینیم، شهرزاد پزشکی می خواهند و فرهاد ادبیات دانشگاه تهران، و آن ها در آن دوره، از سواد، شعور و غنای زیادی برخوردار بودند. ازاین رو شک نکنید در هر تاریخ و دورهای، انسان چنانچه از سواد و هنر جامعه خودش، خصوصا ادبیات و هنرمندان واقعی، خبر داشته باشد، به این نتیجه می رسد که باید دور از هیجان زندگی اش را اداره کند و حتی گاهی روشن فکر باشد.

 مصطفی زمانی در سریال شهرزاد

مصطفی زمانی

چقدر با آدم های سال های 33-32 معاشرت و مشورت کردید تا به این نقش برسید؟

بستری که در «شهرزاد» روایت می شود، دهه 30 است، اما روی این دهه تاریخی فوکوس نشده و ما اصلا در قصه، دنبال تاریخ و اتفاقات آن دوران نرفتیم. چنانچه این قصه، در آن دوره دارد روایت می شود، به این دلیل است که برای نویسنده و کارگردانش دوره جذاب تری بوده. ازاین رو تنها اطلاعات من از تاریخ، به مطالعات مختصری که در گذشته داشتم، بر می گشت.

گرچه فیلمنامه این سریال و خود آقای فتحی، برای من کفایت می کردند. حتی وقتی استادم، آقای نصیریان، از اتفاقات آن دوران برایمان تعریف می کردند، تا حدودی در جریان تعدادی از اتفاقات آن دوران قرار می گرفتیم. اما من در این سریال بیشتر وظیفه داشتم روی بخش ادبی شخصیت فرهاد کار کنم که کار سختی هم نبود. چون از بچگی در کنار پدرم شعر زیاد می خواندم، مثل اکثر جوان های ایرانی هم نسلم، که شعرخوانی شان خوب می‌باشد.

 

تعدادی از منتقدین، بر این باورند که شما و شهاب حسینی باید جای نقش هایتان در سریال تغییر می کرد و به دلیل سابقه ای که در عرضه نقش دارید، باید قباد را شما بازی می کردید و فرهاد را شهاب حسینی بازی می کرد. این موضوع را شنیده اید؟ چه نظری درمورد اش دارید؟

نه نشنیده ام، ولی یادم است اوایل که آقای فتحی پیشنهاد بازی در «شهرزاد» را به من دادند، صحبت های کوتاهی هم راجع به نقش قباد کردند، اما در نهایت، به این نتیجه رسیدند که بیننده با بازیگر دیگری، نقش قباد را می پذیرد. از نظر خودم هم قباد پیچیدگی های شخصیتی زیادی داشت که بازی کردن آن، در عین حال که سخت بود، به تجربه بازیگر هم ربط داشت. نمی دانم چنانچه قباد را من بازی می کردم، می توانستم به خوبی شهاب بازی کنم یا نه، چون ممکن بود به ریسک بسیار بزرگی برای آقای فتحی تبدیل شود. اما به نظرم شهاب، انتخاب بسیار درستی برای نقش قباد بود که خیلی خوب و حرفه ای این نقش را بازی کرده.

چنانچه دوباره کار تاریخی بهتان پیشنهاد شود، بازی می کنید؟

مهم ترین چیزی که مرا به سمت بازی در یک فیلم یا سریال می کشاند، فیلمنامه می‌باشد. (همان طور که «شهرزاد» فیلمنامه درخشانی داشت.) فیلمنامه ای که فضایش صرفا شبیه کتاب نباشد و با عنایت به محدودیت هایی که در سینما داریم، قابلیت اجرا را داشته باشد. افزون بر این، کارگردان و نقش هم برایم خیلی مهم می‌باشند.

برایم مهم است که کارگردان به کارش مسلط باشد و خودم توانایی اجرای نقش را داشته باشم. ازاین رو هیچ فرقی نمی کند که آن کار تاریخی باشد یا درام. حتی لوکیشنش هم برایم اهمیت ندارد. چون در گذشته هم تجربه حضور در لوکیشن های متعدد و سخت را داشته ام و اغلب فیلم هایی که در این دو، سه سال اخیر بازی کردم، فیلم های خیابانی و جاده ای بودند.

شما این روزها دو فیلم «جامه دران» و «ماهی سیاه کوچولو» را در حال اکران دارید که هر دو، از کارهای اول فیلم سازانش می‌باشند. اما تعدادی از منتقدین نگاه های متفاوتی درمورد این دو فیلم دارند و بر این باورند «ماهی سیاه کوچولو» مولفه ها و قواعد یک کار سینمایی را ندارد. چرا در این فیلم بازی کردید؟

من قرارداد بازی در سریال «شهرزاد» را در مردادماه سال قبل امضا کردم. قرار بود فیلم برداری کار از شهریور آغاز شود، اما به دلایلی به تعویق افتاد. با این وجود، من اجازه کار را در سینما نداشتم، چون از 15 مهرماه، برای «شهرزاد» مبلغ دریافت می کردم و درمورد آن تعهد داشتم. یکی، دو کار پیش از «شهرزاد» پیشنهاد شده بود و با این که با تهیه کننده هایش صحبت کرده بودم، اما آقای عفیفه که در آن زمان مسئولیت تهیه کنندگی «شهرزاد» را به عهده داشت، اجازه بازی در این آثار را به من نداد.

 مصطفی زمانی

عکسهای مصطفی زمانی 

اما سریال در زمان پیش تولید، دچار مشکلاتی شد و فیلم برداری چیزی حدود یک ماه و 20 روز، به تعویق افتاد. در آن فرصت محمدرضا شفیعی پیشنهاد بازی در «ماهی سیاه کوچولو» را مطرح کرد. وقتی فیلمنامه را تعریف کرد، تا حدودی متقاعد شدم که در فیلم بازی کنم. اما مشکل این جا بود که فعلا فیلمنامه را نخوانده بودم، چون فیلمنامه کامل نوشته نشده بود و آقای شفیعی آن را به من نداد.

با کارگردان هیچ صحبتی نکردید؟

چرا، یکی، دو ساعت هم با مجید اسماعیلی حرف زدم. اما چیزی که بیشتر آزارم می داد، فیلمنامه بود. ما در زمان دورخوانی هم با یک فیلمنامه نصفه و نیمه روبرو بودیم، حتی در بین همه عزیزانی که آن جا حضور داشتند، گفتم که درمورد فیلم و پایان آن تردید دارم. اما چاره ای نبود، کاری بود که خودم قبول کرده بودم و نمی توانستم پا پس بکشم. باید دو دو تا چهار تای بازیگری را کنار می گذاشتم و خودم را برای بازی در این فیلم آماده می کردم.

اما من هم مثل خیلی ها، وقتی فیلم را دیدم، از خروجی اش راضی نبودم. نمی خواهم چیزی را گردن کسی بیندازم، چون هم چنان معتقدم که مجید اسماعیلی آدم باهوش و فهیمی است، اما یک کم زود تصمیم گرفته که کارش را در سینما شروع کند.

مشاهده بیشتر

نوشته های مشا‌به

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نمی‌گردد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا